आठवणींच्या कविता २

अशाच दुसऱ्या संध्याकाळी

अशाच एका संध्याकाळी: सुंदर खेळ, जमतो मेळ, सारं जग आपलं असतं;
अशाच दुसऱ्या संध्याकाळी: काही फसतं, बहुतेक सरतं, थोडं उरतं...

अशाच दुसऱ्या संध्याकाळी... कुणीही साद न घालता,
अपोआप मनातला आठवणींचा पडदा उघडतो;
मनामधला भाव नकळत डोळ्यांमधून निसटतो...

आठवतात पंधरा ओडीशन्स, कोणी आत, बाहेर कोणी;
नाटकासाठी तरीही झटतो, डोळ्यांमधलं लपवत पाणी...
आठवतं झापलेलं - मोठा आवाज, टायमिंग, बेअरिंग, enegy;
आणि रोज रोज खाऊन आलेली, पाव-भाजीची alergy ...

एक संपतो, दुसरा विचार म्हणतो 'मी आत येऊ का ?'
अरे 'बे विंडो' चांगली होती, पण ठेवला मल्टी पर्पज झोका...
प्रसंग आहे परंतु बाका...
मनातले विचार 'टकबक टकबक',
पटत नाहीयेत, काढून टाका...
वाटतं उगाच कुठूनतरी, character ची एन्ट्री होईल;
धाडधाड त्याच्यापाशी मनामधलं बोलता येईल...

पण 'भरत'च्या कट्ट्या वरची निःशब्द शांतता,
जणू कुठूनतरी जांभळा साप आलाय;
हळुवार, अवखळ वाऱ्यानी, मनातल्या प्राजक्ताचा सडा
कुठल्या कुठे उडून गेलाय...
वाटतं दूर निघून जावं, लागणार नाही इथे निभाव;
फक्त इथे असण्याचाही, मनावरती पडतो प्रभाव...

स्टार, बाण, फुल्या, कंस -
मनामध्ये वेगळीच स्क्रिप्ट सुरु होते;
अन अशाच दुसऱ्या संध्याकाळी सुद्धा,
उन्हाची सुंदरशी तिरीप पडते...!

आठवणींच्या कविता १

एक ओंगळ कविता

(पहिल्या 'पुरुषोत्तम'च्या रिझल्ट नंतर लिहिलेली कविता...)

कितीही लक्ष दिलं, तरी डोक्यात काहीही जात नव्हतं;
लिहायचं ठरवलं, तर पेनच उमटत नव्हतं...
लायब्ररी गच्च भरली होती, कॅंटीनचे कट्टे होते मोकळे;
मेक फ्लोअर, ऑडी... सुन्न सुन्न होते सगळे...
कुठेतरी मनामध्ये सबमिशनचा लोड होता;
कॅंटीनचा रोजचा चहा, काल मात्र आगोड होता...
काल घरी जाताना एकही मुलगी दिसली नाही;
पेपर मधली मॉडेलसुद्धा, काल अजिबात हसली नाही...

घरी आल्यावर आठवडाभराच्या आठवल्या टेस्ट;
म्हटलं आता अभ्यास, टाईम नाही करायचा वेस्ट ...
पण परीक्षेसाठी वाचू म्हटलं, तर पोर्शनच माहित नाही;
जरनल लिहायचं, तर रायटप सापडत नाही...
शेवटी ठरवलं, एवढा प्रयोग झालाच पाहिजे कम्प्लीट;
निर्धारानी बसलो, पण तेवढ्यात गेले लाईट...

कॅण्डलच्या प्रकाशात मग उगाचच बसलो होतो,
स्वतःशीच चर्चा करत...
Black-out पूर्ण झाला की मगच उठायचं,
उगाचच आठवलं परत परत...
मग ठरवलं, झकास पैकी म्हणू गाणी,
कसं कोण जाणे, पण डोळ्यात दाटलं होतं पाणी...

प्रत्येक दिवस, प्रत्येक स्ट्रेच, प्रत्येक क्षण आठवला,
स्ट्रेचच्या आधी केलेला प्रत्येक पण आठवला...
Energy, मोठा आवाज, टायमिंग, बेअरिंग;
एन्ट्री, एक्झिट प्रत्येकवेळी, फक्त फक्त दुसरी विंग...
घाबरायचं नाही, बिनधास्त, प्रत्येकवेळी घ्यायचा लाईट
फोकस मुळीच सोडायचा नाही, ग्रीन रूम मध्ये बसायचं क्वाईट...
आठवल्या चुकलेल्या टाळ्या, आठवला दोन दिवसात बसवलेला चौथा सीन;
आठवलं म्हणलेलं, 'पाहिलंस... मी तुमचा बाप', कडक तिसरा सीन...
आठवले एकत्र खाल्लेले डबे, आठवलं ज्ञानेश्वर, जोगराम, सुहाग;
आणि उगाचच केलेलं चर्वण, कॅंटीनचा क्रीमरोल टपरीपेक्षा का महाग ?


मघाशी रायटप शोधताना वर आलेला 'गोष्टीचा' कागद,
उगाचच हातात आला;
मग मात्र आसवांवरचा संयम, पूर्ण सुटला...
कळलं आता मेणबत्तीचा प्रकाशसुद्धा धोका देईल,
भिंतीवरचं घड्याळ उगाच साडे-आकराचा ठोका देईल!

झटकन मान फिरवली, डोळे गच्च मिटून घेतले;
गालावर ओघळलेले दोन थेंब, तेवढ्यात बहुतेक चमकून गेले...
'काय करतोयस ?' आई म्हटली, म्हटलं 'जरा झोपतो आत',
विचार थांबतील दोन क्षण, मी उठण्याची वाट पहात...
कॉटवर झोपताना गुडघा दणकन आपटला,
म्हटलं 'सैतान त्रिफोन तुझ्यामुळेच !'
मनातले विचार, खरंच... खुळेच...

लाईट आले, चेहेरा झाकत म्हणालो 'शीट !'
मुझिक, लाईट्स, सेट, डायरेक्शन.. सगळंच होतं की परफेक्ट फिट...
तेवढ्यात आई म्हणाली, 'जरा घे खाऊन',
भरले डोळे, ओले गाल, म्हटलं 'येतो हात धुवून'...
जेवायला बसलो, तर ताटात होतं पिठलं;
आईला कसं सांगणार, जेवणावरचं लक्ष दुपारीच उडलं...

पहिला घास घेतानाच खणाणला फोन,
'कसं झालं नाटक?', आजीचा टिपिकल टोन...

म्हटलं आजी चांगलं झालं
पण आमचं रिकामं खातं,
एक बक्षीस आहे बरं का
बाकी बहुतेक परीक्षकांशी जुळलं नाही नातं...

आजी म्हणाली 'अरे वेड्या, प्रयत्न करत रहा...
अरे आज नाही तर उद्या मिळेल,
काहीतरी नवीन, चांगलं केल्याचं समाधान तर पहा'
मी म्हटलं 'खरय, प्रयत्न करणं आमचं काम आहे,
आता फक्त अडीच महिने आराम आहे !'

फोन ठेवला, कळलं, च्यायला आपण खरंच सांगितलं...
"माणसाचा स्वभाव सूर्यप्रकाशासारखाच, न बदलणारा"
हे त्या 'माणसांना' का नाही कळलं ??

नकार कि...

मनात माझ्या स्पंदनांचा ललकार होता
नकार कि, तुझा सये तो... होकार होता ?

असायचो कितीकदा त्या, गर्दीतही मी एकटा
काल एकांतातही का, सखे तुझा, आधार होता ?

मनातली प्रत्येक माझ्या, व्यथा मला, तुझ्यात दिसली,
काल का इतुका तुझा, चेहेरा सखे, निर्विकार होता ?

भासली आसवेही माझी, खळीत तुझिया, मोत्यांपरी
काल का, वेड्या कळीला, इवल्या दवाचा भार होता ?

हसणे तुझे कि, स्फुरायचा तो, खळाळता झरा इथे
काल स्मितहास्याताही का, सळाळता ध्रोंकार होता ?

ढळायचा अश्रू तुझा अन, चूक माझी उमगायचो मी
काल का मग एवढा, हुंदका हळुवार होता ?

अनेकदा सुरांत माझ्या, वाहिलेस तू स्वतःला
काल का भैरवीत माझ्या, श्वास तुझा, गंधार होता ?

असायचो सम्राट मी अन, शब्द तुजला, सुनवायचो मी
गुलाम झालो काल पुरता, कविते तुझा दरबार होता !

तुझ्यामुळे अस्तित्व माझे, नाही तुला, पुसायचे मी
कळवायचा कवीनेच त्याचा, कविते तुला, होकार होता !

अपूर्वाई

एक अशीच संध्याकाळ, आकाशाची निरभ्र निळाई...

पश्चिमेचा पवन आणतो एक पांढराशुभ्र ढग, हळुवार...
आणि मार्गस्थ भास्कर त्याला लेववतो, भावनेची भरजरी किनार... तेवढ्याच, हळुवार !
दिनकराच्या चेहेऱ्यावरचं शेवटचं हास्यं, फिक्कट तांबूस... त्याचा केवढा प्रभाव...
अचानक त्या निळाईतल्या निरागस मेघावार होतो रंग-सुमनांचा वर्षाव...
आठवणींनी आणि स्वप्नांनी मोहोरतं त्याचं मन... आणि जन्मतो... एक जलद...
केवढा अलगद...!

आता हा बरसेल... संध्येला पडतयं एक इंद्रधनुष्यी स्वप्नं...
अन तो सहजसुंदर भाव, तिच्या मुखावर इवलीशी कळी उमटवून गेलाय...
पण, पण... भरजरी शालू नेसलेल्या, अन सहस्र रंगांनी सजलेल्या,
त्या संध्येच्या गालावरची गोड खळी पाहून...
सहजपणे तो मेघ तिच्या मागे मागे चालू लागलाय...
तिच्या नकळत, आणि... त्याच्याही...

...
...
...

उरलीये... उरलीये आता अथांग आकाशाची निरभ्र निळाई...
अन सोबतीला, त्या चित्रमय क्षणांची केवळ अपूर्वाई...!

धुकं

आय. आय. टी. मधल्या थंडीची बातच काही और होती... सकाळी उठायचो तेव्हा चहूकडे धुकंच धुकं असायचं... त्याचा तो ओला, उनाड वास...! फुफ्फुसं फाटेपर्यंत श्वास घ्यावा अन तो वास उरात भरून ठेवावा, असं काहीतरी 'म्याड' सारखं वाटायचं... त्या धुक्यामधला, सकाळचा, M .T .चा चहा उभ्या आयुष्यात विसरेन असं वाटत नाही...

अन ते वेडं धुकं... ते दिवसभर तसंच राहायचं... एरवी तापवणारा सूर्य, त्या धुक्यामधून अगदी चान्दोबा सारखा दिसायचा... त्यातनं आय. आय. टी. मधली असंख्य झाडं, चित्रविचित्र मजेदार सावल्यांसारखी भासायची... आणि कुठल्या कुठल्या पक्ष्यांचे मंजुळ आवाज... सारं कसं Imaginary जगात वावरल्यासारखं...!

रात्री 'प्रतिबिंब'च्या नाटकाच्या practice ला तर त्याची हजेरी ठरलेलीच... अशाच एका रात्री, त्या दाट धुक्यातून, तालामीनंतर रूमवर जाताना अचानक काहीतरी वाटून गेलं... अन... ते गूढ, गहिरं, magical धुक्यातल एक 'म्याड' स्वप्नं, तेवढ्याच 'म्याड' अशा Yanni च्या "One Mans Dream" च्या background वर , व्यक्तही करून टाकलं...

पाचोळा...

रस्ताभर, दूर दूर...
पसरलेला पाचोळा,
स्वतःमध्ये स्वतःलाच ,
विसरलेला पाचोळा...

पान एक, पिवळं धमक,
डुलत डुलत... झुलत झुलत...
झाडावरून जमिनीवर...
हळुवार...!

दुसरं पान... थोडं लहान...
बरंच हिरवं... पिवळं थोडं...
थोडं शहाणं... बरंच वेडं...
रमत गमत... गम्मत बघत...
मधेच गिरकी... थोडी तिरकी...
गाणं गात... आपल्याच मनात...
होऊन स्वार, वाऱ्यावरती...
अलगद... धरेवरती...!

पान तिसरं... हिरमुसलेल...
स्वतःलाच... विसरलेलं...
उदास उदास,
ना कसलीच आस...
गरगर... भरभर...
गालावरच्या आसवागत......
स्वतालाच, वेडावत...
टपकन जमिनीवरती...!
...

एक एक... अशी अनेक...
पाहता पाहता, रिता रिता,
रस्ता सारा भरून गेला...
पान पान, रितेपणा...
झाडाकडे उडत गेला...

घेऊन आता फांद्या साऱ्या,
वेड्या वाकड्या...
बोडक्या बोडक्या,
झाड घालतंय स्वतःलाच वेटोळा...

रस्ताभर, दूर दूर,
पसरलेला पाचोळा,
स्वतःमध्ये स्वतःलाच,
विसरलेला पाचोळा...

डायलॉग म्हणजे काय रे भाऊ ?

(आत्तापर्यंत केलेल्या नाटकांमधले काही हिट आणि काही मला आवडलेले डायलॉग...)


V. I. T.


गृहस्थ: अहो, जरा पलीकडे जाऊन उडी मारलीत तरी चालेल. काये, इथे येणारे बरेच जण तिकडूनच आत्महत्या करतात.
तो: च्यायला, भाड्या ... तुला काय करायचं ?
गृहस्थ: (लिहून घेत) भ ... भ ला काना भा... भाड्या...
तो: (आश्चर्यचकित अधिक चिडलेला)
गृ: नाही, त्याचं काये.... इथे जीव द्यायला येणारे माझ्याशी काय काय बोलतात ते लिहून ठेवत असतो मी... नंतर अभ्यास करायला...

('आयला' , S.E. सुमन)
*****************************

कारकून: तुम्ही कडक आहात पण देवदूत आहात...
सगळे: हो, हो... तुम्ही देवदूत आहात....
इव्हान: पाहिलंस.... मी यांचा बाप आणि ही माझी मुलं... मी... मी या गरिबांना वर काढलंय... माझी ही हकीकत पिढ्यानपिढ्या सांगितली जाईल....
----

पत्रकार: आपल्या कनिष्ठांच्या बायकांचा उपभोग घेणारया वरीष्ठान्पैकी तुम्ही एक आहात...
इव्हान: प्सेलोनिमोव...
प्से: चल चालता हो इथून...

('एक ओंगळ घटना' , S.E. पुरू)
********************************

विवेक: आपल्याभोवती समजुतींच धुकं तयार करतो आपण... स्पष्ट, स्वच्छ काहीच दिसत नाही... आणि आपल्याला नकोच असतं ते...

('प्सुनामीच्या निमित्ताने' , S.E. फिरो)
********************************

अहो काळे कल्पना करा.... की शेजारी एक सुंदर स्त्री आंघोळ करतीये... साबणाचा फेस तिच्या रंध्रारंध्रात शिरतोय....
----------------
तुम्ही झिंगे खाता का झिंगे...?

('Tax Free', T.E. सुमन)
********************************

आदित्य: आणि मग नटवर्य केशवराव दाते... किंवा काकाजी...
नेहा: किंवा माई भिडे...
राहुल: ... ए, मिळाला असता का रे करंडक ?
----------

मुकुंदा: दूर कुठेतरी लांब टेकडीवरच एक कौलारू घर... पश्चिमेकडून येणारी संध्याकाळ त्या घराला खायला येतेय... घरासमोरच्या अंगणात पारिजातकाच्या फुलांचा सडा पडलाय... सडा...
घरातली सुवासिनी तुळशीला नमस्कार करतीये... ( with action :))... इतक्यात..
इतक्यात.... झाडामागून येणारा तो जांभळा साप... फुस्स...
इकडून सुवासिनी...... तिकडून साप....
सुवासिनी... फुस्स....

('अशाच एका संध्याकाळी', T.E. पुरू)
*****************************************

वासू: गेल्या तीन वर्षात एकाही बक्षीस नाही...
रंगा: काय ?
वासू: सोडलं आपण अजून...
-------------

वासू: मी पाचवीत होतो तेव्हा ती दुसरीत होती... आणि मी दहावीत होतो तेव्हा ती बारावीत...
------------

रंगा: काये... पहिल्यांदाच कुठल्यातरी मुलीशी बोलतोय ना..
सुमी: का ?
रंगा: मी रमणबाग शाळेत होतो ना...

('सदा कदाचित', T.E. फिरो)
***********************************************

सौ. साठे: अहो... सांगते काय... आमचा कुत्रा... चांगला रोजच्यासारखा संध्याकाळी सातच्या बातम्या बघत होता... तसे दोन पाय कोचावर आणि वारला...
श्री. साठे: कुत्र्यांचा हार्टफेल होतो का हो ?

('सांत्वन' , B.E. सुमन)
**********************************************

आजोबा: रिक्षा? अहो रिक्षानी फारसा फिरत नाही मी... म्हणजे काये... तो ड्रायव्हर... तो आपला पुढे... आपण असे मागे..... बसमध्ये कसं, माणसं असतात आजूबाजूला... जरा बरं वाटतं...
------------------

प्रोफेसर: तर थोडक्यात हे असं मिस्ड कॉलनी कटवतात....
आ: अहो अजबच आहे हे प्रकरण... माझं बघा... आज सकाळी फोन आला होता... चांगलं दहा पंधरा मिनिटं बोललो... आणि मग म्हटलं त्याला... की बाबा रे... wrong number आहे...
प्रो: अहो काय सांगताय काय...?
आ: ... .... ह... तेवढंच... दहा मिनिटं बोलायला मिळालं ना.... कुणीतरी....
---------------------

(विष्णूसहस्रनामाच्या चालीत, शब्दाच्या शेवटच्या अक्षरावर जोर देत)

accost to approach, accolade an honor |
acquiesce to comply passively, acrid like acid ||

... शब्दसहस्रनाम...!!
------------------------

आजोबा: पेढे घ्या पेढे...
प्रोफेसर: अहो पण झाला तरी काय ?
आजोबा: नातू झाला...!!
प्रो: व्वा..
आजोबा: अगदी आज्जीवर गेलाय हो...
प्रो: अहो पण सांगून जायचं ना... मी मात्र तुमच्यावर रागावलोय ....

('एका कथेची गोष्ट', B.E. पुरू)
**********************************************************************

तो: तुला नाही असं कधी वाटत... की प्रचंड चिडावं ?
ती: वाटतं ना...
तो: कधी ?
ती: मला कुठेतरी लवकर पोहोचायचं असतं... मी अशी गाडीवरून जोरात जात असते... आणि सामोर लाल लाईट लागतो.... तेव्हा...
तो: ...
ती: मग मी काय करते माहितेय ?
तो: काय ?
ती: मी गाडी बंद करते... पेट्रोल वाया जातं ना....
तो: (चिडून, कोपरापासून नमस्कार करत) बर...
ती: अस्सा कसा रे तू ? मी एवढा जोक मारला आणि... ?
तो: ... हा जोक होता ? -- हा मात्र नक्कीच जोक होता....
------------------

आदित्य: नाही रे रव्या... तू करतोयस रे चांगलं... पण मला वाटतं तुला अजून तुझं character च नीट समजलेलं नाहीये...
तो: असं काही नाहीये रे... आणि मग...
दोघे: जरा Between the lines विचार कर ना...
तो: आणि मला त्या लाईन्स मध्ये सोडून तू मोकळा...!
----------------------

तो: आणि माझा collegue तर आत्तापासूनच एवढा काम करतोय की... मी एक दोन वर्ष नाटकं केली तर तोच माझा प्रोजेक्ट लीडर म्हणून येईल...
ती: चांगलंय ना मग... wavelength जुळेल तुमची...
-------------------

ती: "When you need something badly, the whole universe conspires to help you achieve that" Alchemist वाचलयस ना ?
तो: ... universe... ह... बहुतेक ती badly needed गोष्टच तुमचं universe होऊन जाते...!

('हो! पण...', B.E. फिरो)

*************************

आजोबा: तुम्हाला श्रीखंडाची गोळी आवडते का हो ?

('मृगजळ', सुमन)


*********************************************************************************


I. I. T.


काशा: सगळ्या जगानं भजी खाल्ल्यात आणि त्याचं अपचन मला झालंय असं वाटतंय रे...
----------

माधव: पिसाळलेली anti -aircraft गन झाली होती नाकाची.... मी तर शिंकतच बोलत होतो... एक शिंक, म्हणजे हो... दोन म्हणजे नाही... तीन म्हणजे समोरच्या फुटपाथवरून कोण चाललीये रे?
-----------

डॉक्टर: अहो... उ उ केलंत तर how am I to understand ?
जीभ बघू...
काशा: आ...
डॉ: वा... इकडून फुफुस्ससुद्धा दिसतायत मला यांची...
----------

माधव: अहो तुम्ही गोळी याच्यावर मारलीत... पण ती तर छपराला लागली...
डॉ: अहो... रेंज वाईड आहे माझी...!

('एकेकाचे आजार', M.Tech पहिला गणपती)
*********************************************

महाडकर: लोपल्या का तारका... लोपल्या का तारका....
दादू: अहो महाडकर... जरा खारका जुळतायत का बघा यमक म्हणून...
-------------

दादू: आहाहाहा महाडकर... येतील का हो करायला कविता मला ज्या ऐकून जनसागराच्या वरच्या थरावर येतील भावनांच्या सोन्याचे हिमालय...!!!
---------------

पण तांबे साहेबांच्या कपाटाला तर टाळा आहे... तर मी काय ते फोडू...?
----------------

अहो कोकणातला तांबडा चीरा आहे हा... तुमच्या घाटावरची भुसभुशीत माती नाही....

('सदू आणि दादू', M .Tech . प्रतिबिंब)
**********************************************************************

ती: कित्ती कित्ती हुशार आहात हो तुम्ही... वशिला असता ना.......

(तो आमेन वाला डायलॉग कुणाला आठवतोय का??)

('खुर्च्या... भाड्याने आणलेल्या'- एक ननाट्य, M .Tech . प्रतिबिंब)
*********************************************************************

प्रल्हाद (शाळेतला मुलगा): अगं असचं असतं देवासामोरच लग्न... ताडफोडीच्या जंगली जमातीत असंच करतात लग्न...
----------

शोभाचे बाबा: नाव काय रे तुझं?
प्र: प्रल्हाद मार्तंड किसमिसे...
तुमचं?
बाबा: हिरण्यकश्यपू... तुला काय करायचं...
आमच्या शोभाला हनिमूनला घेऊन जाणार होतास म्हणे तू...
प्र: हो... म्हणजे सकाळी जाऊन संध्याकाळी परत... आणि सोबत खाऊचा डबा, पाण्याची बाटली...

('जेथे जाते तेथे...' दुसरा गणपती)
*******************************************

सौ: तब्येतीकडे बघून म्हनल का कुनी.... तालमीत जातं ते... आन भूक त येवडी... सकाळी एवढे, एवढे चार पातेली पोहे हानलेत अन म्हनं भूक लागली...
---------------

राऊ: ए... तू हाक मारतोस, की मी मारू ?
--------------

सरपंच: काय नाय ते जरा लेगात पेन आहे...
कमळी: आक्के... पेन म्हंजी ते खिशात असतंय ते नवं?
--------------

कमळी: त्याच्या ह्या कानापासून त्या कानापर्यंत फित्त बांधलीया...
-----------------

पाटील: बुर्रर्र......
-------------------

कमळी: आर ए मदन्या... काल ते राउला पायतानाचा हार घातला त्यातला एक पायतान माज्या बाचं हाये... तेवढं जरा घरला आणून दे की....

('धिंड', दुसरे प्रतिबिंब)